Positief Gezond

De Heulenaar - Praktijk voor alternatieve geneeskunde

Vergoeding meestal via aanvullende verzekering - Hierop is de eigen bijdrage niet van toepassing - Verwijskaart niet nodig

Gratis telefonisch consult
18.00-18:30
0174-295970 (ma/di/do)


Online reserveren mogelijk

Mindfulness (Sanskriet: Vipassana) komt voort uit de Boeddhistische traditie en werd in het Westen geintroduceerd door Jon Kabat-Zinn, een hoogleraar aan het gezondheidscentrum van de universiteit van Worcester, Massachusetts Amerika. Hij richtte in de jaren zeventig de `Stress Reduction Clinic` op en ontwikkelde een unieke techniek om stress en stressgerelateerde aandoeningen te behandelen. Kabat-Zinn noemde zijn behandelprogramma Mindfulness Based Stress Reduction. Het is niet gemakkelijk om de westerse wetenschap en de oosterse filosofie met elkaar te verbinden in één therapeutische visie die enerzijds wetenschappelijk effectief is en anderzijds mindfulness ondersteunt. Jon Kabat-Zinn kreeg het voor elkaar door wetenschappelijk te bewijzen dat mindfulness klachten van cliënten effectief vermindert.

De meeste therapievormen zijn erop gericht problemen te verminderen (we noemen deze therapieën probleemgericht). Eigenlijk is dat vreemd, want veel problemen zijn niet zo eenvoudig op te lossen. Ze vormen een integraal onderdeel van ons bestaan, we lossen op wat we kunnen en wat niet valt op te lossen zullen we moeten accepteren. Hier in het Westen zijn we gewend dat we voor ieder probleem een oplossing moeten zoeken. Als je daar goed over nadenkt, besef je dat dit onmogelijk is. Problemen zijn nu eenmaal een onderdeel van het leven. En zelfs als je een probleem kunt oplossen, dan zal het nooit lang duren voordat een volgend probleem zich aandient. Er is altijd wel ergens een probleem. Als je wacht met gelukkig te zijn totdat alle problemen zijn opgelost, kun je lang wachten! Daarom hoef je met Mindfulness, anders dan bij de meeste gangbare therapieën, niet eerst al je problemen op te lossen.

De pyschotherapeuten en onderzoekers Zindel V. Segal, J. Mark G. Williams en John D. Teasdale pasten de technieken van Kabat-Zinn aan en legden zo de basis voor Mindfulness based cognitive therapy, oftewel aandachtgerichte therapie. MBCT is een combinatie van oude traditionele mindfulnesstechnieken en moderne cognitieve therapie. Het grootste verschil tussen MBSR en MBCT is dat in MBSR meer aandacht is voor het omgaan met stress, en in MBCT meer aandacht voor hoe je omgaat met je gedachten, maar beide technieken worden meestal door elkaar gebruikt. Met MBCT leren mensen de werkelijkheid te accepteren zoals die is, zodat innerlijke rust en vrede worden bereikt. Dit maakt MBCT een uniek en uiterst werkzaam therapeutisch middel dat ingezet kan worden bij terugkerende gevoelens van depressiviteit.

Mensen met een depressie denken over het algemeen vaak terug aan het verleden. De automatische piloot activeert de gedachten die zich het gemakkelijkste laten activeren, en als cliënten veel negatieve gedachten uit het verleden hebben, worden die het meest geactiveerd. De meeste therapeutische stromingen willen een oplossing zoeken voor de problemen die de cliënt in het verleden ervaren heeft. Of ze willen negatieve gedachten over het verleden vervangen door positieve. De resultaten van dit soort benaderingen vallen tegen. De meeste cliënten piekeren uren zo niet dagen over hun negatieve gedachten. Door er hun aandacht aan te geven houden ze de gedachte vast en geven ze deze een nog negatiever label. 'Waarom was bet verleden niet anders?' of 'Als ik me anders had opgesteld, zou dan... ?' Door er hun aandacht aan te geven activeren ze de gedachten telkens weer.

Vrijwel alle mensen met problemen zeggen dat ze gelukkiger zouden willen zijn. Als er meer momenten van geluk zouden zijn, dan wordt de last van je problemen een stuk draaglijker. Mindfulness is bij uitstek geschikt om dat doel te bereiken. Mindfulness richt zich namelijk veel meer dan andere therapieën op hoe je gelukkiger kunt worden. Mindfulness zorgt ervoor dat problemen het leven niet langer beheersen, zodat ruimte ontstaat voor vrede, geluk en heling. Mindfulness is o.a. werkzaam gebleken bij de behandeling van agressie, angststoornissen, chronische pijn, stemmingsstoornissen, eetstoornissen, borderline-stoornissen, suïcideneigingen, verslavingen, relatieproblemen, traumatische ervaringen, dwangproblematiek en sociale fobieën. Waarschijnlijk is deze therapievorm ook bij veel andere problemen effectief, maar het wetenschappelijke bewijs hiervoor is nog niet geleverd.

Het uitgangspunt van Mindfulness is dat we ons meestal laten meeslepen door gedachten en gevoelens die te maken hebben met ofwel het verleden, ofwel de toekomst ofwel wat er in het heden anders zou moeten zijn. We zijn daardoor in de doe-modus inplaats van in de zijn-modus. De doe-modus heeft altijd betrekking op iets wat nog niet goed genoeg is, wat nog niet af is. Daardoor verliezen we de aandacht voor het huidige moment, het nu. We beleven onze directe omgeving minder intens omdat we in gedachten steeds ergens anders zijn. De zijn-modus is een andere manier waarop de hersenen kunnen functioneren. De aandacht is niet gericht op de discrepantie tussen hoe de wereld zou moeten zijn en hoe die is. In plaats daarvan richt de cliënt in de zijn-modus de aandacht op hoe de wereld daadwerkeliik is. Als het ons lukt om in het hier-en-nu te blijven, beleven we het leven veel intenser. We zijn ons bewust van het ‘ware leven’ en beseffen dat we niet vanzelfsprekend hoeven mee te gaan in de oneindige dramatiek van onze problemen. Mindfulness is nooit afhankelijk van war er in het leven van de cliënt gebeurt. Het is enkel een houding die de cliënt te allen tijde kan aannemen. In feite heb je niets nodig om met mindfulness in het leven te staan. Mensen die mindful zijn, concentreren zich op het hier-en-nu.

Met Mindfulness proberen we de aandacht te verleggen naar dit moment en ons niet langer te focussen op stressvolle situaties en problemen, we doen dat o.a. met de volgende oefeningen.

Overigens spelen er ook vaak biologische en fysiologische factoren een rol bij stressreductie en depressiviteit, dus we moeten ook kijken naar bijvoorbeeld houding, voeding en lifestyle voor een succesvol behandelplan.


Mindfulness stoelt op 9 pijlers of houdingen om in het nu te komen en te blijven en problemen en stressvolle situaties te laten wat ze zijn:

Niet oordelen (non-judging)

Probeer eens om je bewust te worden, als een onpartijdige getuige, van de voortdurende stroom van (voor)oordelen waar je in gevangen zit. Doe een stap terug en observeren hoe je reageert op gebeurtenissen en ervaringen. Hoeveel tijd ben je bezig met het leuk vinden of afkeuren tijdens een periode van tien minuten als je jezelf gadeslaat. We hebben de gewoonte om onszelf, onze ervaringen en anderen voortdurend te beoordelen. Deze neiging tot evalueren, vergelijken, be- en veroordelen is een bron van problemen en conflicten. Mindful zijn is de kunst om het (ver)oordelen zoveel mogelijk achterwege te laten.

Geduld hebben (patience)

Geduld is een vorm van wijsheid, geduld laat zien dat we accepteren dat sommige dingen zich moeten ontvouwen in hun eigen tijd. Heb de intentie om niet ongeduldig zijn met jezelf en anderen omdat je gespannen, of opgewonden of bang bent. Geef jezelf de ruimte om deze ervaringen te hebben. Waarom? Omdat ongeduldig zijn niet voorkomt dat we deze gevoelens hebben! We zijn geconditioneerd om tot snelle oplossingen te komen, dit is een lastige valkuil die moeilijk te omzeilen is. Geduld betekent dat je de zaken kunt laten zijn zoals nu ze zijn. Alles is aan verandering onderhevig en we kunnen de tijd zijn werk laten doen.  

Altijd weer opnieuw beginnen (beginners mind)

We hebben vooroordelen en opvattingen over wie we zijn en hoe we in elkaar zitten. Mindfulness betekent de bereidheid om alles wat we reeds menen te weten aan de kant te zetten en ieder moment volledig overnieuw te beginnen. Een open mind stelt ons in staat om ontvankelijk te zijn voor nieuwe mogelijkheden en verhindert dat we vast komen te zitten in de sleur van onze eigen vooroordelen. Geen enkel moment is hetzelfde als welk ander moment dan ook en is daarom uniek en bevat unieke mogelijkheden. Jezelf, de hemel, de sterren, de bomen zien, met een duidelijke en overzichtelijke geest? Bij herhaalde tegenslag kan de gedachte ontstaan dat we het net zo goed op kunnen geven omdat het toch geen zin heeft. Niets is echter minder waar. Juist als de omstandigheden moeilijk zijn, juist wanneer we de moed te verliezen, juist wanneer gevoelens van hopeloosheid of onverschilligheid zich van ons meester dreigen te maken loont het de moeite om een nieuw begin te maken.

Vertrouwen (trust)

Het ontwikkelen van een basisvertrouwen in jezelf en in je gevoelens is een integraal onderdeel van meditatietraining. Het is veel beter om te vertrouwen op je eigen intuïtie en je eigen oordeel, zelfs als je een aantal fouten maakt, dan om altijd buiten jezelf te kijken voor (bege)leiding. Als iets niet goed voelt, waarom dan niet op je gevoel afgaan? We hebben geleerd om onze aandacht naar buiten te richten en te vertrouwen op de mensen die ons leiding geven of op wat we geleerd hebben. We zijn niet gewend om onze aandacht naar binnen te richten en te vertrouwen op signalen die van binnenuit komen. Sommige mindfulness oefeningen kunnen soms pijnlijk, saai of zelfs irritant zijn. De motivatie om een dergelijke oefening toch te doen kunnen we alleen opbrengen als we erop vertrouwen dat de richting van het proces dat in gang wordt gezet positief is.  

Niet streven (non-striving - niets willen bereiken)

Het enige doel van meditatie is om jezelf te zijn òf te worden. De ironie hiervan is dat je jezelf al bent. Door je dit te realiseren kun je wellicht op een nieuwe manier naar jezelf te kijken en je minder probeert jezelf te worden en meer jezelf bent. Als je denkt, "Ik ga ontspannen, ik ga mijn pijn beheersen, of ik word een beter persoon", vertel je jezelf dat je, hoe je nu bent, niet goed is. Deze gedachte ondermijnt het mindful zijn. Mindfulness is de kunst van het niets doen, of de kunst van het niet doen. De neiging om onszelf of de situatie waar we ons in bevinden te willen veranderen en verbeteren is bijna altijd aanwezig. De gedachte “ik moet” is een bron van spanning en onrust op zichzelf.

Acceptatie (acceptance)

De dingen zien zoals ze werkelijk zijn in het hier en nu. Als je hoofdpijn hebt, accepteer je dat je hoofdpijn hebt. Acceptatie is niet hetzelfde als goedkeuren, als we de waarheid te accepteren kunnen we er afstand van nemen. In de loop van ons dagelijks leven verspillen we vaak veel energie om te ontkennen en te weerstaan aan wat al het feit is. Als we dat doen, proberen we in principe situaties te dwingen om de manier te zijn waarop we willen dat ze zijn, wat alleen maar zorgt voor meer spanning, wat op zijn beurt weer voorkomt dat er positieve veranderingen plaatsvinden.

Loslaten (letting go)  

Wanneer we beginnen met aandacht te besteden aan onze innerlijke ervaring, komen we al snel tot de ontdekking dat er bepaalde gedachten en gevoelens en situaties zijn waar de geest aan vast lijkt te willen houden, terwijl er andere zijn waartegen we onszelf proberen te beschermen of die we proberen te vermijden. Soms kan het ook gebeuren dat we juist vast blijven houden aan negatieve ervaringen en gevoelens: een ervaring van gekrenktheid, de behoefte aan wraak of vergelding of het idee ergens slachtoffer van te zijn. Door mindful te zijn proberen we geen verschil te maken tussen deze ervaringen. In plaats daarvan laten we de ervaring zijn wat het is. Loslaten is een manier om dingen te laten zijn, zonder vast te houden of weg te duwen. Als je moeite hebt om je voor te stellen hoe loslaten voelt, stel je dan voor dat je het vast wil houden. Vasthouden is het tegenovergestelde van loslaten.

Loslaten is geen bijzondere ervaring, we doen het elke keer dat we gaan slapen. Als we niet los kunnen laten, zijn we niet in staat om te slapen. Iedere nacht wanneer we gaan slapen moeten we de dag loslaten. Indien we dat niet doen kunnen we niet in slaap vallen en is dat het eerste signaal van toegenomen stress. Als we onszelf dwingen om in slaap te vallen (dus de grip op onze geest versterken) dan maakt dit het probleem alleen maar erger. Loslaten is een subtiele kunst die dagelijkse oefening vereist. Loslaten is de deur naar bevrijding. Door mindful te zijn kunnen we ook oefenen met het toepassen van deze vaardigheid als we wakker zijn. Ademhalingsoefeningen kunnen ons helpen om los te leren laten want iedere keer wanneer we inademen moet we de adem ook weer laten gaan want anders is er geen ruimte voor de volgende inademing.

Dankbaarheid (gratitude)

Door dankbaarheid naar het hier en nu te brengen voor al het goede in jezelf en in je omgeving dat je als vanzelfsprekend aanneemt, zul je meer oog voor al het goede in je leven krijgen. Voor het feit dat alles in je lichaam functioneert, dat je geest functioneert, dat je je eigen beslissingen kan nemen. Wanneer je dankbaarheid toepast zul je merken dat je je meer bewust wordt van de vele goede kwaliteiten van jezelf en van de mensen om je heen.

Vrijgevigheid (generosity)

Belangeloos geven, levert vreugde,  bevrijding en vertrouwen op bij zowel gever als ontvanger. De gever wordt in de gelegenheid gesteld om te oefenen in vrijgevigheid en het zich los maken van gehechtheid. De ontvanger zal op zijn beurt ook leren geven en daarvan de vreugde ondervinden. Daarmee verspreiden vertrouwen, tevredenheid, zorgeloosheid en vreugde zich en verminderen angst, bezitterigheid, begeerte, enz. Door middel van vrijgevigheid zorgen we ervoor dat de vruchten van de beoefening hiervan ook in de toekomst voor anderen toegankelijk zijn.